|
ديلسيزله شمه ميزين قيسسا تاريخي:
مشروطه
يئنيلگيسي و انجومن-ي آزربايجان يانيلقيسي
مئهران
باهارلي
"مشروطه" يئنيلگيسي
تورك و آزربايجانلي شخصييت و
آخيملار آراسيندا، ايران مشروطه حركتي´ني باشاريلي بير اولوسال
ترپه نيش (حركت) اولاراق گٶره نلرين ساييسي هئچ ده آز دئييلدير.
اونلار بو ترپه نيشه (حركته) قاتيلانلاري، اونون جرگه لرينده
اٶزلريندن قوچاقليق، ايگيدليك، باهاديرليق و آلپليق گٶسته ره نلري
آزربايجان و تورك خالقينين اولوسال (ميللي) قهرماني دييه سونور،
آنير و آغيرلاييرلار. مشروطه حركتي´نه قاتيلانلار، قوچاق، ايگيد،
آلپ و باهادير اولابيله رلر، و بو ترپه نيش (حركت) اٶزه لليكله
دوغوردوغو يٶنه تگيل (سيياسي) سونوجلار آچيسيندان، فارس بودونو
(خالقي) و فارسيستان اٶلكه سي اوچون سون درجه اوغورلو بير تاريخي
اولاي ساييلابيله ر. آنجاق بو ترپه نيش (حركت)، تورك خالقي و
آزربايجان اٶلكه سي اوچون كسينليكله نه باشاريلي و نه ده اولوسال
اٶزه لليكلري، ايچه رييي، قازانيملاري اولان بير حركت دئييلدير.
حتتا ياخشيجا ايرده له
ندييينده،
بو حركتين اٶزه لليكله سونوجلاري باخيميندان بوتونويله و يوزده يوز
آزربايجان و تورك خالقينين علئيهينه اولدوغو گٶزله مله نه جكدير
(موشاهيده اولوناجاقدير):
١- مشروطه حركتي، فارس
ميللييتچيلييي و فارس ميللييتچيلرينين قاجار تورك اركله تينين
(دٶولتينين) گٶوده سينه داراشما، اونا بوتونويله حاكيم اولما و
اونو –باشيندا بير تورك آزربايجانلي خاقان (شاه) دورسا دا- ايچدن
اله گئچيرمه لريني ساغلاميشدير.
٢- مشروطه حركتي ييرمي ايل
كيمي قيسسا بير سوره ده، تورك آزربايجان قاجار دٶولتينين ييخيلماسي
و ايران´لا بيرليكده گونئي آزربايجاندا دٶولت- سيياسي ايقتيدارين
تورك خالقينين اليندن چيخماسي ايله سونوجلانيبدير. بئله جه تورك
خالقي مين ايللردن سونرا ايلك دفعه دٶولتسيزله شيبدير.
٤- "انجمنهاي ايالتي و
ولايتي" ايله، داها اٶنجه دن ايران´ا حاكيم اولان تورك دٶولتلرينين
ايداري دوزگه سينده كي (سيستئمينده كي) "ممالك محروسه" قاورامي،
ايران´ين دٶولت و سيياسي كولتوروندن سيلينيب سيليمله نميشدير (حذف
اولموشدور). بونونلا دا آزربايجان´ين بير اٶزگون "مملكت" و اولكه
اولدوغو گئرچه يي دانيلميش و ايران´ين سيرادان بير بٶلگه سينه
چئوريلميشدير.
٥- "انجمنهاي ايالتي و
ولايتي" ياساسي ايله بيرليكده ايران´ين ايداري بٶلگوسونده (تقسيمات
اداري) رسمي بيچيمده آزربايجان´ين تورپاق بوتونلويو پوزولموشدور.
آزربايجان مملكتي بو ياسا ايله، آزربايجان ايالتي؛ زنجان، همدان،
عراق، گيلان، كوردوستان، كيرمانشاهان ويلايتلري آراسيندا
بٶلوشدورولموشدور.
٦- مشروطه آناياساسي ايله
بيرليكده- قاجارلارين قيزيلباش (تورك علويليك) مذهبينده
اولمالارينا رغمن- فارسلارين مذهبي اولان ايمامي شيعيليك دٶولت
رسمي ديني قونومونا ديرمانديريلميشدير. بو آدديملا خالقيميزين
ديلينين فارسلاشماسينا اك اولاراق، دين باخيميندان دا
فارسلاشماسينين يولو آچيلميشدير.
"انجومن-ي آزربايجان"
يانيلقيسي
مشروطييت حركتينه قوشوت
(موازي) اولاراق، بو دٶنه مده قورولان آزربايجان انجومني ده،
دئييله نلرين ترسينه - قاجار دٶولتين باشي و مشروطه حركتينين
باشچيليغي توركلرين و آزربايجانليلارين الينده اولماسينا رغمن- آنا
جيزقيلاردا فارسچي بير سيياست ايزله ميشدير. بو انجومنده توپلانان
آيدينلارين، گنه لده تورك ميللي بيلينجدن (شوعوردان) محروم و ايران
اٶزه كلي (مركزلي) اولدوقلاري سٶيله نه بيله ر. بونلار آزربايجان
انجومنلرينده، فارسجايا توغرالي (رسمي) و اوستون بير قونوم
باغيشلياراق، ترجه ي توغرادان (رسمييتدن) دوشورموش و رسمي آلانلاردا اونو
ايشه يارامايان بير ديل حالينا گتيرميشديرلر. انجومن و اونو
اولوشدوران آيدينلارين، آزربايجانلا تورك خالقينين ديلسيزله
شديريلمه سينده، ايران´ين ياخين تاريخينده توركجه نين آستين (خور)
و فارسجانين اوستون ديل گٶرونمه دبينين يئرله شمه سينده تاريخي
سوروملولوق و سوچلاري واردير:
١- بو انجومنين ياييملاديغي
اورقان-قزئت، بير نئچه قوشوغو (شئعري) چيخارساق، بوتونويله فارس
ديلينده ياييملانيردي.
٢- بو انجومن اويه لييينه
(عوضولويونه) سئچيلمه نين قوشوللاريندان (شرطلريندن)
بيري–آزربايجان´ين ديلي اولان توركجه دئييل- فارسجا بيلمك اولاراق
بليرتيلميشدي. بئله جه توركجه بيلمك انجومنلره اويه لييين قوشولو
(شرطي) اولاراق گٶرولمه دييي كيمي، يالنيز توركجه بيله نلر ده
انجومنلره اويه اولماقدان يوخسون (محروم) بيراخيلميشلاردير.
٣- "انجمنهاي ايالتي و
ولايتي" آدلانان قوروملارين ياساسيندا، ايراندا ايلك كز رسمي
قوناملارا (مقاملارا) آتانماق اوچون فارسجا اوخور-يازار (باسواد)
اولماق قوشولو (شرطي) گتيريليبدير. بو يانليش توتومونسا
(موضئعينسه)، فارس ديلينين ييرمينجي يوز ايل ايران´يندا توغرالي
(رسمي) و اركله ت (دٶولت) ديلي اولما آيريجاليغي قازانماسي، و تورك
ديلينين بو قونوملاريني ايتيرمه سينده اولدوقجا بليرله ييجي
ائتگيسي اولوبدور.
ايران´ي قورتارماق آدينا،
آزربايجان´ي اونوتماق
بو قونو ايله ايلگيلي
آشاغيداكي آلينتي وارليق درگيسيندندير: (مشروطييت دٶنه مي
آزربايجاندا (ايراندا) توركجه مطبوعات و نشرييات-١.
وارليق، ٢٧.نجي ايل، پاييز و قيش، ٣٨٤، سايي ١٣٩-١٣٨")
"انجومن قزئتينين ايلك
ساييسي ١٩٠٦ (١٣٢٤) ايلينده تك بير صحيفه شكلينده تبريزده
يايينلانميشدير.... مشروطييت اينقيلابي سايه سينده اورتايا چيخان
ايالت و ويلايت انجومنلري آراسيندا ان اٶنه ملي و گوجلو مٶوقئعه
صاحيب اولان "تبريز ميللي انجومني"نين اورقاني اولاراق يايينلانان
"انجومن" قزئتي، يالنيز تبريز و آزربايجان´ين دئييل، ايران´ين هر
طرفيندن اٶزه لليكله ده تئهران´دا جريان ائده ن مشروطييت خبرلريني
ائحتيوا ائتديييندن چوخ اٶنه ملي بير يئره صاحيبدي. قزئت
بعضي ساييلاريندا چيخان بير نئچه شئعري ايستيثنا سايماقلا
تامامن فارسجادير....
قزئتين ١٠٧ نجي
ساييسيندان ائعتيبارن ايالت و ويلايت انجومنلرينين قانون لاييحه سي
سيرايلا يايينلانميشدير. لاييحه يه گٶره هر بير ايالتده انجومن
آدلي بير ايالت انجومني (مجليسي) اولوشدورولماليدير. انجومن
عوضولري خالقين سسي ايله سئچيلير. سيچيجيلرين ايران تبعه سي و ٢١
ياشين اوزه رينده اولماسي، ايالتده ائوي و مولكو بولونماسي، يا دا
بير باشا وئرگي وئرمه سي شرطدير. قادينلار سئچيملره قاتيلابيلمه
زلر. آدايلار (كانديدالار) ايسه، ان آز ٣٠ ياشيندا اولدوب،
فارسجا اوخوما-يازماغي بيلمه ليديرلر.
مشروطييت آناياساسيندا
(قانون اساسي) رسمي ديلدن سٶز ائديلمه دييي حالدا، فارسجا
اوخوما-يازما بيلمه نين شرط اولاراق بليرله نمه سي و دولاييسي ايله
ده ساده جه توركجه اوخوما-يازما بيله ن بير اينسانين آزربايجان
انجومن سئچيملرينه كانديدا اولماقدان محروم ائديلمه سي، مشروطييت
دٶنه مينده فارس ديلينين داها رسمي بير ايستاتو قازانماسينا يول
آچان و توركجه نين آرتيق رسمي مركزلرده بير ايشه ياراماياجاغي
آنلامينا گله ن بو مادده، توركلرين مشروطييت دٶنه مينده
اوغراديقلاري ان بٶيوك ضرر اولموشدور. مركزي حٶكومتين توركلرين
الينده بولونماسي و مشروطييت حركتي بايراغينين دا آزربايجانليلار
الينده اولماسي، توركجه نين ده فارسجانين يانيندا رسمي ايستاتو
قازانابيلمه سي اوچون الوئريشلي بير شراييط ياراتماسينا رغمن،
آزربايجان آيدينلاري بوتون ايران´ي قورتارماق آدينا، آزربايجان´ي
تامامن اونوتموشلار....."
هارادا يانيلديق، نه دن
يئنيلديك؟
گٶروندويو كيمي، ايران
مشروطيت حركتي سونوجوندا تورك خالقي اٶز ميللي-تاريخي دٶولتيني
ايتيرميش، دٶولتسيزله شه ره ك فارس خالقينين سيياسي بويوندوروغو
آلتينا گيرميش، فارسجا ايراندا گئده ره ك بيرجه توغرالي (رسمي) و
اركله ت (دٶولت) ديلي اولما آيريجاليغيني الده ائتميش، فارس ايمامي
شيعيلييي تورك خالقي و آزربايجان´ين رسمي و دٶولت مذهبي-ديني
اولموش؛ آزربايجان اٶلكه سي يوز ايللردن بري يييه اولدوغو رسمي
"مملكت" قونومونو ايتيريب، تورپاق بوتٶولويو پوزولموشدور.
تورك خالقي و گونئي
آزربايجان´ين وارليغيني دانان و گله جه ييني يوخ ائده ن بئله بير
حركتي، قوتلانماسي گره كه ن بير اولاي اولاراق گٶرمك اولاسي
(مومكون) دئييلدير. اوچرا (چونكو) بو، تاريخي، باشيميزا گله نلري،
ندن باشيميزا گلديكلري و بيزيم اونلارداكي پاييميزي آنلاماماق،
گٶرمه مك دئمكدير. بوگون بيزيم ديلسيز بير خالق اولاراق
ياشاماغيميزدا، سون يوز ايلده ياپديغيميز يانليشليق و يانيلقيلارين
چوخ بٶيوك پايي واردير. ايران مشروطييت حركتي بونلارين ان اٶنه
مليسيدير. ايران مشروطه حركتي، سون يوز ايللرده تورك خالقي و گونئي
آزربايجان´ين اوغراديغي ان آغير يئنيلگي و يئدييي ان سارسيتيجي
گوپسه ك (ضربه) دير. بيزجه مشروطه حركتيني بير ميللي باشاري دييه
آلقيلاماق و ده يه رله نديرمك، گونئي آزربايجان و ايران توركلري
طرفيندن، يئته رينجه دوشونولمه دن، اينجه له نمه دن و ايرده له نمه
دن منيمسه نميش – بوندا ييرمينجي يوزايل بويونجا فارس ميللييتچيلري
و سولچولارينين تبليغاتي و معنوي باسقيسينين دا اوينامي (رولو)
واردير- يانليش بير داورانيشدير.
سٶزلوك:
آتانماقAtanmaq
: منصوب شدن
آچيAçı
: زاويه
آخيمAxım
: جريان
آستينAstın
: پست، خوار
آغيرلاماقAğırlamaq
: گرامي داشتن، بزرگداشتن
آلانAlan
: عرصه
آلپAlp
: قهرمان، دلاور
آلقيلاماقAlqılamaq
: ادراك كردن
آلينتيAlıntı
: اقتباس
آنجاقAncaq
: اما، لاكن
آنماقAnmaq
: ذكر كردن
آيريجاليقAyrıcalıq
: امتياز
ائتگيليEtgili
: موثر
اركله تƏrklət
: دولت
اوچراUçra
: چونكه، زيرا
اوخوريازارOxuryazar
: باسواد
اوستونÜstün
: برتر
اوغراماقUğramaq
: مواجه شدن
اولاسيOlası
: ممكن
اولايOlay
: حادثه
اولوسالUlusal
: ملي
اوينامOynam
: رل
اويهÜyə
: عضو
ايچه ريكİçərik
: مضمون
ايرده له
مكİrdələmək
: تدقيق كردن
ايزله مكİzləmək
: تعقيب كردن
ايگيدİgid
: دلاور، جسور
اٶزگونÖzgün
: اصيل
اٶزه كÖzək
: مركز
باخيمBaxım
: منظر، نقطه نظر
باشاريBaşarı
: موفقيت
باشاريليBaşarılı
: موفق
باهاديرBahadır
: قهرمان، دلاور
بليرتمكBəlirtmək
: معين كردن
بليرله
ييجيBəlirləyici
: تعيين كننده
بودونBudun
: خلق، توده مردم
بيرجهBircə
: يگانه
بيلينجBilinc
: شعور
ترپه نيشTərpəniş
: حركت
توتومTutum
: موضع
تورپاق بوتونلويوTorpaq
bütünlüyü :
تماميت ارضي
توغراTuğra
: رسميت
توغراليTuğralı
: رسمي
جيزقيCızqı
: خط
خاقانXaqan
: پادشاه
دبDəb
: مد
دوزگهDüzgə
: سيستم
سارسيتماقSarsıtmaq
: تضعيف كردن
سوچSuç
: گناه
سوروملولوقSorumluluq
: مسئوليت
سورهSürə
: مدت
سونماقSunmaq
: تقديم كردن، عرضه كردن
سونوجSonuc
: نتيجه
سيرادانSıradan
: پيش پا افتاده
سيليمله
مكSilimləmək
: حذف كردن
قازانيمQazanım
: دست آورد
قاورامQavram
: مفهوم
قوتلاماقQutlamaq
: مبارك داشتن، جشن گرفتن
قوچاقQoçaq
: پهلوان
قوشوتQoşut
: موازي
قوشوقQoşuq
: شعر
قوشولQoşul
: شرط
قونامQonam
: مقام
قونومQonum
: موقعيت
گوپسه كGüpsək
: ضربه شديد
گٶزله مله
مكGözləmləmək
: مشاهده كردن
گٶودهGövdə
: بدنه
يئته
رينجهYetərincə
: بقدر كافي
يئنيلگيYenilgi
: مغلوبيت، شكست
يانليشYanlış
: غلط، نادرست
يانيلقيYanılqı
: اشتباه، توهم
ياييملاماقYayımlamaq
: منتشر كردن
يوخسونYoxsun
: محروم
يوز ايلYüzil
: قرن
يييهYiyə
: صاحب، مالك
يٶنه تگيYönətgi
: سياست
يٶنه تگيلYönətgil
: سياسي
|